هۆنڕاوەکانی مۆختار عەلائی

 

دیسانه‌و فه‌ڵه‌ك پادا نه‌ تاڵه‌م
ئاواكه‌رد مه‌جلێسی زایڵه‌ و ناڵه‌م

قافڵه‌ی خه‌فه‌تان سه‌ر نوێ باركه‌رد
نه‌بازارم ورمت مه‌تای داخ و ده‌رد

قافڵه‌چی ئامان گؤش ده‌ر وه‌ ناڵه‌م
تاپه‌ڕ سۆچنۆت ئه‌ی شوومی تاڵه‌م

چێش بی سه‌رپشكی به‌شی من خه‌م بی
قافڵه‌ی داخ و ده‌رد دایم لام جه‌م بی

مه‌بۆ تۆ ڕۆێ گۆزه‌ر نه‌كه‌ری
ئه‌ی مه‌تای داخان وه‌ من نه‌ده‌ری

واتش ئاواره‌ی كه‌ش و كۆ هه‌رده‌جاران
ساقی ده‌وره‌گه‌رد هه‌ناسه ‌سه‌ردان

ئی دونیا پاسه‌ن په‌ڕجه‌ خه‌فه‌ته‌ن
وه‌شیش تێكه‌ڵاو ده‌رد و مه‌ینه‌ته‌ن

كه‌س نیا ده‌ردش نه‌لابۆ ده‌روون
شا و گه‌داش یه‌كسه‌ر گرد كه‌رده‌ن زه‌بوون

گه‌ردوون ئای گه‌ردوون ئینه‌ كارته‌ن
خه‌م و داخ و ده‌رد مه‌تاو بارته‌ن

سووره‌توو
1955

در جواب نامه‌ی برادر عزیزم امین نقشبندی(مینه‌ گیان)

تبارك گفتم از خط و كتابت
چه‌خوشبو بود آن عطر خطابت

بنازم بر زهو تیرت عزیزم
كه‌ زد بر دیده‌ی دشمن نگاهت

چو یوسف جامه‌ئی آمد به‌ سویم
كه‌ روشن كرد ا‌حزانم مشامت

چو ‌عیساوار افشاندی نفس را
بكردی زنده‌ام جانا به‌ جانت

زكوی غربتم كردی نگاهی
صفا داد بر روی غم پیامت

بمالید مرهمی بر زخم و دردم
خدا شاهد شفا بخشید درمانت


زندان ابوغریب
1974-1-1

کورد مو ڕۆڵه‌ی ئه‌م نیشتیمانه‌م
ئه‌ی پارێزێنم من به‌م گیانه‌م

ئه‌ڕێژم خوێنم له‌ ڕێگای وه‌ته‌ن
به‌رگری گۆله‌ی دوژمنه‌ شانه‌م

با و باپیرم له‌ گیان نه‌ترساو
بۆ به‌رزی وه‌ڵات منیش له‌وانه‌م

زیندانی ئه‌بووغه‌ریب
1974-12-6

 

شه‌ڕه‌ خوێناویه‌كه‌ی سنه‌ی قاره‌مان

ده‌نگێكی گه‌وره‌ دڵمی له‌رانه‌و
زه‌نگی بێداری خه‌ومی زڕانه‌و

له‌ شه‌قامه‌كانی جوانی كوردستان
هاڕه‌ی مسه‌لسه‌ل دێ به‌ بێ ‌وه‌ستان

كووره‌ی ده‌روونم كاتێ ده‌جوشێ
ئه‌‌ڵێن وا كوردێك وه‌ته‌ن ئه‌فرؤشێ

بڵێسه‌ی گڕی داخو زووخاوم
ده‌بێته‌ فرمێسك ده‌ریێ له‌ چاوم

لافاوی دیده‌م ده‌خرۆشێ به‌تین
بؤ به‌شخۆراوی وه‌ته‌ن ئه‌كه‌م شین

بۆ وه‌ی له‌ ڕۆژی آزادی گه‌لم
گۆڵی شانازی بكه‌مه‌ ملم

نابم به‌ وانه‌ی وا ده‌بن به‌ جاش
وه‌ته‌ن ده‌فرۆشن بۆ پاره‌ و مه‌‌عاش

ئه‌ی دایكی وه‌ته‌ن گوێ ده‌ره‌ ده‌ردم
ببیه‌ سكاڵای هه‌ناسه‌ی سه‌ردم

به‌و پێشمه‌رگانه‌ی گیان له‌ ڕێگاتن
به‌ خوێن و به‌ گیان ئاڵای باڵاتن

به‌و شه‌هیدانه‌ی له‌ ڕۆژی نه‌به‌رد
خوێنیان به‌ڵاوه‌ی كرد له‌ بانی به‌رد

به‌ ئاسۆی به‌رزی چیای بێده‌نگت
به‌ نگا و سه‌رێنجی گۆمانی مه‌نگت

به‌و  رێبه‌رانه‌ی شۆڕشی پیرۆز
نووری چاوانی خۆت و گه‌ل و هۆز

شه‌رت بێ ئه‌و شه‌رته‌ی وه‌ته‌ن په‌رستان
كردیان هه‌تاكوو چوونه‌ گۆڕستان

نه‌ مل بۆ تانك و تۆپ بخه‌وێنم
نه‌ سه‌ر بۆ پاره‌ی دوژمن نه‌وێنم

ئه‌و كورده‌ی به‌ پووڵ بێگانه‌ مه‌سته‌
له‌ نێو تۆماری مێژووی كورد په‌سته‌

سه‌رشۆڕی نێو میله‌تی كوردن
ئه‌وانه‌ی بۆ پووڵ له‌ وه‌ته‌ن بوردن

(ئاواره‌) یی لام له‌ ڕێگای وه‌تن
باشتره‌ له‌وه‌ی بۆ پووڵ بم به‌پن
 
سنه‌
1980

 

له‌ تافگه‌ی قه‌ڵبه‌زه‌ی چاوا
له‌ پشت ڵێڵاوی ئه‌سرینی قه‌تیس ماوا

ئه‌بینم دوور به‌ دوور دیداری یارانم
ئه‌گه‌رچی دڵ زویر و دیلی شارانم

له‌ پشت میله‌ی سته‌مبه‌ندا
له‌ سای دیواری رێبه‌ندا

گڵۆڵه‌ی چنگڵی بازی كڵۆڵی
سه‌راسیمه‌ له‌ بێ ڕێی له‌ چۆڵی

ئه‌پێوێم ده‌شتی به‌دبه‌ختی
به‌ گیان گێڕان له‌ بۆ ئاكام به‌سختی

به‌ تاریكی چنگ ئاۆش بوو له‌گه‌ڵ به‌ختا
له‌ بۆ ئاكام به‌ ناكامی له‌ بێ وه‌ختا

به‌زامداری له‌ پڕ ئێش له‌ ناكاو
گرفتار بوو له‌ پێچه‌ و پێچی نێوداو

نیه‌ چاره‌ جگه‌ داخی ده‌روونی
تلاوتل بوو له‌گه‌ڵ ده‌رد و زه‌بوونی

بڕۆ وه‌‌حشی مه‌خۆ داخی دڵی زار
فه‌رامۆشیكه‌ هه‌وینی پڕجه‌فای یار

زیندانی ئه‌بوو غه‌ریب
1973/2/5

 

 برای گه‌وره‌ و به‌ڕێزم ‌‌حه‌زره‌تی شێخ عثمان سراجه‌دین نه‌قششبه‌ندی

شای چراوی دین شای چراوی دین
یا پیری پیران شاچراوی دین

قیبله‌ی مۆرادی مریدان یه‌كسه‌ر
بازاڕی به‌زمی مه‌ستان ئاواكه‌ر 

مه‌نزڵگه‌ی فه‌نات شه‌وان ته‌ی كه‌رده‌
سه‌ریری جه‌لال پای به‌قابه‌رده‌

قاڵدریای بۆته‌ی جه‌ لای ئیلاهی
ته‌كیه‌ده‌ر وه‌ سه‌ر سریری شاهی

ته‌یكه‌ری هه‌فت خوان ڕاگه‌ی ته‌رێقه‌ت
سالاری كاره‌وان قافڵه‌ی شه‌رێعه‌ت

وه‌سڵه‌ت ده‌ری ڕای سڕ و زانایی
وه‌ مه‌ستۆری له‌و‌ح ئاگا و بینایی

پاڵفته‌ی ‌غۆبار جه‌ گه‌ردی ناسووت
په‌روازكه‌ری ڕۆی سه‌رای مه‌له‌كووت

نیروومه‌ندی زۆر یانه‌ی جه‌به‌رووت
میراوی سه‌راو چه‌مانی لاهووت

ساقی ده‌وره‌گه‌رد سۆفیانی ساف
نه‌قاشی ته‌رحی دۆزه‌نده‌ی دڵباف

نه‌شئه‌ ده‌ری به‌زم ده‌روونی ده‌روێش
شه‌فابه‌خشی ئێش زامی سینه‌ی ڕێش

سه‌یقه‌لده‌ری تۆی توون توونی دڵان
شه‌وقده‌روه‌ی سۆزی ناڵه‌ی بوڵبوڵان

پیری ساره‌وان كاروانی یاران
سه‌یادی ڕاوگه‌ی كۆی هه‌رده‌جاران

مامۆستای مه‌كته‌ب مه‌شقی عه‌شقی له‌یل
ده‌روون جه‌ وه‌سڵی باڵای دوڵبه‌ر كه‌یل

به‌زم ئارای كوره‌ی كه‌مه‌ند وه‌ پێڵان
ڕاهنمای ڕێواز آهووره‌ وێڵان

جای هانای گردین سه‌ركه‌شانه‌نی
شه‌فابه‌خشی ده‌رد دڵرێشانه‌ی

هه‌ر ڕۆ دووڕۆیی مه‌ویه‌رو نه‌ چه‌م
شای دووڕۆ ئانه‌ن ده‌وای زام و خه‌م

دیده‌م جه‌ دووریت دیده‌م ئۆگاره‌ن
خامه‌ و چه‌م یوه‌ن ئسرین هه‌زاره‌ن

ئه‌ۆگاری ئێشی زامی جیایی
گڵۆڵه‌ و فه‌رتووت ده‌ردی ته‌نیایی

نه‌هام بیمارێ نه‌ هام قه‌‌تارێ
نه‌ شه‌فاده‌رێ نه‌ هام زامارێ

ده‌سم دامانت واده‌ی ده‌سگیرین
كه‌ی واده‌ی مه‌نع و لۆمه‌ و دڵگیرین

ئازیز وێت ئاسا چه‌م ده‌ر وه‌ هه‌مدا
چه‌رخێ ده‌ر وه‌ رووی گۆڵزار و شه‌مدا

جه‌ جه‌لاله‌نه‌ جه‌ واده‌ی مه‌ستی
جه‌ ساتی غه‌فڵه‌ت جه‌ دنیا و هه‌ستی

بگێره‌ دامان پیری گه‌یلانی
به‌ڵ كه‌رۆ ده‌وای ده‌ردی وه‌یلانی

جا ئانه‌ن واده‌ی ته‌مه‌نا و لاڵه‌
چوون قۆمری بێخه‌وش بكه‌ره‌ ناڵه‌

به‌رئاوه‌ر سۆزێ جه‌ سینه‌ی بێگه‌رد
جرقه‌ و شه‌راره‌ وزه‌وه‌ سه‌نگی سه‌رد

پیرانی پڕ زۆر باوه‌ره‌ وه‌ خرۆش
شه‌پۆلی مه‌وجی هیمه‌ت بدا نه‌ جۆش

به‌ڵكه‌م بپاشان گه‌ردێ وه‌ ڕووی ده‌رد
بكه‌ران ده‌وای هه‌ناسانی سه‌رد

جارێوته‌ر وینوو سه‌روی باڵاكه‌ت
وه‌ چه‌مان ماڵوو خاكی پاڵاكه‌ت

وێنه‌ی په‌پووله‌ی سۆته‌ی ده‌وری شه‌م
گنوو دامانت ئانه‌ن چه‌موو خه‌م

مۆختار تا مه‌نه‌ن خاكی چێر پاته‌ن
كاكه‌ی ئازیزم تۆ تۆی دڵ جاته‌ن

زیندانی ئه‌بوو غه‌ریب
1974

 

په‌نجه‌ و ده‌ستێكی نه‌رمین و شیرین
پێچراوه‌ی كاسه‌ی پڕ نووری زێڕن

كام كاسه‌ و كام ده‌ست یا كام ڕووناكی
پێشڕه‌وه‌ بۆ گه‌ل له‌ ڕی تاریكی

فتێڵه‌ و گڕی وه‌ته‌ن په‌رستی
شۆڵه‌ ئه‌خاته‌ دنیاو هه‌ستی

ده‌ستێ كه‌وا له‌ ڕی میله‌تا
چاو نه‌ترساو بێت له‌ ڕۆژی په‌تا

پاڵه‌وان كوردێك پارتی مه‌به‌ستێ
زیره‌ك و چالاك مه‌شخه‌ڵ به‌ده‌ستێ

سینه‌ سپه‌ركه‌ر له‌ گۆله‌باران
پێشه‌ و پێش ئڕوات بۆ سه‌ر دیاران

نووری مه‌شخه‌ڵی بویه‌ گرت به‌ شه‌و
تا گه‌لی نووستووی ڕاپه‌ڕی له‌ خه‌و

نووری چاوانم رووناكی ڕێگه‌م
بوه‌سته‌ هه‌تا منیش پێت ئگه‌م

شه‌رت بێ بێكۆل ‌دان هه‌تاكوو مردن
تا آڵای آزادی بۆ كورد هه‌ڵ كردن

بۆ ڕی ڕزگاری شان به‌ شانتم
به‌ گیان و به‌ ماڵ پشتیوانتم

هه‌ورامیم ئه‌ڵێم هه‌تا آزادی
تا ئه‌بینم گه‌ل له‌ خۆشی و شادی

له‌گه‌ڵتام گیانه‌ تا ڕزگار ئه‌بین
تا ئێمه‌ش وه‌كوو میله‌تان ئه‌ژین

زیندانی ئه‌بووغه‌ریب
1974-1-1

 

 هاوسه‌رم و منداله‌كانم

شه‌م و گۆڵ ( خانم )
و په‌روانه‌ و بڵبڵ

هه‌ی یادتا وه‌ خه‌یر آزیزانی دوور
بنیشدێ وه‌شاد پۆشدێ زه‌رد و سوور

ڕۆڵه‌ نه‌ته‌وه‌ی كوردستانه‌كه‌م
شه‌هابی بێگه‌رد كورده‌وانه‌كه

گۆڵی گۆڵشه‌نی چه‌می ڕێزانم
سووره‌ هه‌راڵه‌ی لووتكه‌ی‌ گۆرانم

شكاكی مه‌هوه‌ش چیای مه‌هاباد
كه‌ژاڵی ڕه‌نگین به‌ دیده‌ت بم شاد

زیندانی ئه‌بوو غه‌ریب
نه‌ۆرۆزی 1973

 

هاوسه‌رم خانم

ئازیز لە دووریت ئازیز لە دووریت    

 ئەکێشم ئاخی داخی مەهجوریت

پەتەپڕوزی زام قرچەی هەناسەم    

گێژە دووکەڵی سەر ئاسۆی تاسەم

دەمەی سەرکێوان هەناسانی سەرد    

 ناڵانم لە دەست ئاخ و داخ و دەرد

سەدای بەسۆزی شەوان بێداری      

 فوارەی زووخای زامانی کاری

تۆپڵاخەی هەرەس ئەسرینانی چاو   

چەواشەی دەستی ئاشە و پاشەی خاو

گیرەی دڵ دڕی قۆلاپەی هەوین    

سەر خۆش و مەستی بادەی تاڵی ژین

گڕە و گرپەی تینی شەرارەی دووری    

چۆڕەی دەم زامی تێخی مەهجووری

گرۆلەی مەینەت چەواشەی چەپگەرد   

 پەشێوی دەم گێچ بای خەزانی زەرد

‌‌حەسرەت فراوان دەروون لەخەم کەیل   

 کزوو پەژموردەی دووری دیدەی لەیل

دووکەڵی تەنوور کەبابخانەی لەش    

 رووی سینەی سەمای گرتوەتە باوش

ئازیز بە مەرگت بۆم ناکرێ بەیان  

 ئەگەر بنووسم لە شەو تا بەیان

زیندانی ئه‌بوو غه‌ریب

 1974

به‌ڕێزم، بۆ کێشه‌کانی ئه‌م دوایینه‌ی کوردبڵاگه‌ر داوای لێبردنت لێده‌خوازم. وه‌ک ده‌بینیت هه‌مۆشتێک ئاساییه‌ من برده‌وام ده‌بم بۆ چاک سازی و به‌رز کردنوه‌ی کوردبڵاگه‌ر هیوادارم له‌ م رۆژانه‌ی داهاتوو دا چه‌ن هه‌واڵێکی خۆشت بۆ بنێرم. له‌گه‌ڵ ڕێزم سه‌لاح